Pasaport İptali Nedir?
Pasaport iptali, daha önce düzenlenmiş olan pasaportun idare veya yetkili makam tarafından geçersiz hâle getirilmesi ve bu belgenin yurt dışına çıkışta kullanılamaması anlamına gelir. Pasaport iptali ile birlikte pasaport sistem üzerinde kullanıma kapatılabilir, mevcut belge geri alınabilir veya kişinin yeni pasaport başvurusu yapması engellenebilir.
Pasaport iptali, her olayda aynı hukuki sebebe dayanmaz. Bir kişinin pasaportu hakkında mahkeme tarafından yurt dışına çıkış yasağı verilmiş olabilir. Kişinin hususi damgalı pasaport alma hakkı ortadan kalkmış olabilir. Pasaport Kanunu’nda öngörülen bir tahdit sebebi ortaya çıkmış olabilir veya vatandaşlık, ölüm, gaiplik ve benzeri nüfus kayıtlarına bağlı bir durum meydana gelmiş olabilir.
Bu nedenle “pasaportum iptal edildi” şeklindeki bir bildirimin ardından öncelikle iptal işleminin hangi makam tarafından, hangi tarih ve sayılı işlemle ve hangi hukuki gerekçeyle tesis edildiğinin öğrenilmesi gerekir. İşlemin sebebi bilinmeden yapılacak başvurular çoğu zaman sonuçsuz kalmaktadır.
Pasaport Tahdidi Nedir?
Pasaport tahdidi, kişinin pasaport almasını, mevcut pasaportunu kullanmasını, pasaportunu yenilemesini veya yurt dışına çıkmasını engelleyen idari ya da adli nitelikteki kayıt ve sınırlamadır. Tahdit çoğu zaman pasaportun üzerine fiziksel bir şerh konulması şeklinde değil, ilgili kamu kurumlarının elektronik sistemlerine işlenen kayıt yoluyla uygulanır.
Pasaport tahdidi bulunan kişinin elinde geçerli görünümlü bir pasaport bulunabilir. Ancak sistemdeki kayıt nedeniyle pasaport başvurusu reddedilebilir, mevcut pasaport geçersiz kabul edilebilir veya kişi sınır kapısında yurt dışına çıkarılmayabilir. Bu nedenle pasaport tahdidi ile pasaportun fiziksel olarak iptal edilmesi aynı işlem değildir.
| İşlem | Hukuki anlamı | Kişiye etkisi | Başvurulacak yol |
|---|---|---|---|
| Pasaport iptali | Pasaportun geçersiz hâle getirilmesi | Mevcut pasaport kullanılamaz | Sebebe göre idari veya adli başvuru |
| Pasaport tahdidi | Pasaport sistemine sınırlama veya engel kaydı işlenmesi | Yeni pasaport alınamaz veya yurt dışına çıkılamaz | İdareye başvuru, idare mahkemesi veya ceza dosyasına başvuru |
| Yurt dışına çıkış yasağı | Hâkim veya mahkeme tarafından verilen adli tedbir | Kişi yurt dışına çıkamaz | Ceza dosyasında kaldırma veya değiştirme talebi |
| Hususi pasaport hakkının kaybı | Yeşil pasaport alma şartının ortadan kalkması | Yeşil pasaport iptal edilir veya yenilenmez | İdari başvuru ve gerektiğinde idari dava |
Pasaport İptali ile Pasaport Tahdidi Arasındaki Fark Nedir?
Pasaport iptali doğrudan pasaport belgesinin geçerliliğini ortadan kaldırırken, pasaport tahdidi kişinin pasaport almasını veya yurt dışına çıkmasını engelleyen daha geniş kapsamlı bir sınırlamadır. Tahdit nedeniyle mevcut pasaport iptal edilebilir, ancak her tahdit işleminde pasaport belgesinin fiziken teslim alınması zorunlu değildir.
Örneğin kişi hakkında mahkeme tarafından yurt dışına çıkamama şeklinde adli kontrol kararı verilmişse, bu karar pasaport sistemine işlenebilir ve kişinin mevcut pasaportu geri alınabilir. Burada temel sebep pasaportun kendisi değil, mahkeme tarafından verilen adli kontrol kararıdır.
Buna karşılık kişinin hususi pasaport alma hakkını sağlayan kamu görevi, kadro derecesi, görev ilişkisi veya aile bağı sona ermişse, mevcut yeşil pasaport iptal edilebilir. Bu durumda doğrudan bir ceza soruşturması bulunmasa dahi pasaport geçersiz hâle gelebilir.
Pasaport Neden İptal Edilir?
5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun özellikle 22. maddesi, pasaport veya pasaport yerine geçen belgelerin verilemeyeceği ve verilmişse geri alınabileceği hâlleri düzenlemektedir. Gönderdiğiniz Pasaport Kanunu metninde de görüldüğü üzere, mahkemelerce yurt dışına çıkması yasaklanan kişilere pasaport verilmemekte; verilmiş pasaportlar ise geri alınabilmektedir. Kanunun 22. maddesi, pasaport yerine geçen seyahat belgeleri bakımından da ayrıca uygulanmaktadır. Güncel mevzuat metni bakımından bu düzenlemeler Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat sisteminde de yer almaktadır.
Mahkeme Tarafından Yurt Dışına Çıkış Yasağı Verilmesi
Pasaport iptalinin en sık karşılaşılan sebeplerinden biri, ceza soruşturması veya kovuşturması sırasında hâkim ya da mahkeme tarafından yurt dışına çıkamama şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanmasıdır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109. maddesinde yurt dışına çıkamamak, adli kontrol yükümlülüklerinden biri olarak düzenlenmiştir.
Bu karar verildiğinde kişinin pasaportuna tahdit konulabilir, mevcut pasaportu geri alınabilir veya yeni pasaport başvurusu kabul edilmeyebilir. Ancak burada pasaport iptaline karşı idare mahkemesinde dava açılması tek başına yeterli değildir. Asıl kaldırılması gereken karar, ceza dosyasında verilmiş olan yurt dışına çıkış yasağıdır.
Ceza Soruşturması veya Kovuşturması Nedeniyle Tahdit Konulması
Bir kişi hakkında ceza soruşturması veya kovuşturması bulunması, tek başına her zaman pasaport iptali sonucunu doğurmaz. Ancak soruşturma veya kovuşturma sırasında hâkim tarafından yurt dışına çıkış yasağı verilmişse ya da başka bir kanuni tahdit sebebi oluşmuşsa pasaport başvurusu engellenebilir.
Ceza dosyasında verilen kararın niteliği, kararın hâkim veya mahkeme tarafından verilip verilmediği, kararın hâlen devam edip etmediği ve kararın pasaport sistemine bildirilip bildirilmediği ayrı ayrı incelenmelidir.
Pasaport Kanunu’nun 22. Maddesi Kapsamındaki Hâller
5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 22. maddesi uyarınca mahkemelerce yurt dışına çıkması yasaklanan kişilere pasaport veya seyahat belgesi verilmez. Mevcut pasaportlar da geri alınabilir. Ayrıca kanunda, terör örgütleriyle aidiyet, iltisak veya irtibatı belirlenen yurt dışındaki bazı eğitim, sağlık, öğretim kuruluşları, vakıf, dernek veya şirketlerle bağlantılı kişiler bakımından da özel düzenlemeler bulunmaktadır.
Bununla birlikte, Pasaport Kanunu’nun 22. maddesinde yer alan ve İçişleri Bakanlığına “genel güvenlik bakımından sakıncalı görülen” kişilerin pasaportlarını engelleme imkânı tanıyan bölüm, Anayasa Mahkemesinin 24 Eylül 2024 tarihli ve E.2024/112, K.2024/160 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. İptal kararı 21 Kasım 2024 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Anayasa Mahkemesi, kişinin yurt dışına çıkma özgürlüğünün belirsiz ve geniş bir idari değerlendirmeye bırakılmasını Anayasa’nın kanunilik ve seyahat özgürlüğüne ilişkin hükümleriyle bağdaşmaz bulmuştur.
Bu karar, geçmişte konulmuş bütün pasaport tahditlerinin kendiliğinden ve otomatik olarak ortadan kalktığı anlamına gelmez. Ancak yalnızca genel güvenlik değerlendirmesine dayanan, kişiselleştirilmemiş ve güncel hukuki dayanağı bulunmayan tahditlerin sürdürülmesi hukuka uygunluk bakımından ciddi şekilde tartışmalı hâle gelmiştir. Böyle bir durumda idareye başvuru yapılması ve gerektiğinde idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir.
Hususi Damgalı Pasaport Alma Hakkının Kaybedilmesi
Yeşil pasaport olarak bilinen hususi damgalı pasaport, herkese tanınan genel bir pasaport türü değildir. Bu pasaportun verilebilmesi için kişinin kanunda belirtilen kamu görevi, kadro derecesi, emeklilik, belediye başkanlığı, avukatlık veya ihracatçı firma yetkililiği gibi özel şartlardan birini taşıması gerekir.
Kişinin yeşil pasaport alma hakkını sağlayan şartı kaybetmesi hâlinde mevcut hususi pasaportu iptal edilebilir. Örneğin eş üzerinden alınan hususi pasaport bakımından boşanmanın nüfus kayıtlarına işlenmesiyle pasaport geçersiz hâle gelebilir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü de boşanmanın nüfus kütüğüne tescil edilmesi hâlinde eş üzerinden alınan hususi pasaportun otomatik olarak iptal edildiğini belirtmektedir.
İhracatçı firma yetkilileri bakımından da özel şartlar bulunmaktadır. Belirli mahkûmiyetler, belirli süreli hapis cezaları veya kanunda sayılan suçlardan mahkûmiyet, ihracatçı yetkilisi sıfatıyla hususi pasaport alınmasına engel olabilir. Bu durum, umuma mahsus bordo pasaport bakımından aynı sonucu doğurmayabilir.
Vatandaşlığın Kaybedilmesi, Ölüm veya Gaiplik
Vatandaşlığın kaybedilmesi, kişinin ölümü, gaiplik kararı veya ölümüne kesin gözle bakılmasını gerektiren bir durumun nüfus kayıtlarına işlenmesi hâlinde pasaport geçersiz hâle gelir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün açıklamasına göre bu hâllerde pasaportlar otomatik olarak geçersiz duruma getirilmektedir.
Bu durum teknik anlamda bir “ceza nedeniyle pasaport iptali” değildir. Kişinin nüfus ve vatandaşlık statüsündeki değişikliğin pasaport sistemine yansımasıdır.
Pasaportun Usulsüz veya Yanlış Bilgilerle Alınması
Pasaportun sahte belge, yanlış kimlik bilgisi veya gerçeğe aykırı beyanla alınması hâlinde pasaport iptal edilebilir. Bu durumda yalnızca pasaportun geçersiz kılınması değil, ayrıca belge düzenleme veya kullanma eylemi bakımından ceza soruşturması yürütülmesi de gündeme gelebilir.
Pasaportun Kaybedilmesi veya Çalınması
Pasaportun kaybedilmesi veya çalınması hâlinde belge sahibinin vakit geçirmeden kolluk birimlerine ya da pasaport başvuru merkezlerine bildirimde bulunması gerekir. Kayıp bildirimi sonrasında pasaport geçersiz hâle getirilir. Daha sonra pasaport yeniden düzenlenebilir; ancak eski pasaport bulunmuş olsa dahi sistemde geçersiz hâle getirildiği için kullanılamaz.
Pasaportun Süresinin Dolması
Pasaportun süresinin dolması, her zaman “pasaport iptali” olarak nitelendirilmez. Bu durumda belge, süresinin sona ermesi nedeniyle kendiliğinden kullanılamaz hâle gelir. Kişinin başka bir tahdit veya yasak bulunmuyorsa yeni pasaport başvurusu yapması mümkündür.
Pasaport İptalinin Sonuçları Nelerdir?
Pasaport iptal edildiğinde kişi iptal edilen belgeyle yurt dışına çıkamaz. Belge fiziksel olarak kişinin elinde bulunsa dahi pasaport sisteminde geçersiz görünüyorsa hava yolu şirketi veya sınır kapısı tarafından kabul edilmeyebilir.
Pasaport iptali, tek başına Türk vatandaşlığının kaybedildiği veya kişinin ülkede seyahat edemeyeceği anlamına gelmez. Pasaport, esas olarak uluslararası seyahat belgesidir. Bu nedenle pasaport iptali kişinin Türkiye içinde seyahat etmesini, nüfus cüzdanı veya kimlik kartı kullanmasını ve diğer vatandaşlık haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Bununla birlikte, tahdit devam ettiği sürece yeni pasaport alınamaması, mevcut pasaportun yenilenememesi, yurt dışındaki iş veya eğitim faaliyetlerinin aksaması, vize başvurularının yapılamaması ve ailevi ya da sağlık sebepleriyle yurt dışına çıkılamaması gibi ciddi sonuçlar doğabilir.
Pasaportum İptal Edildi, Nasıl Alırım?
Pasaportunuzun iptal edildiğini öğrendiğinizde ilk olarak iptal sebebini yazılı şekilde öğrenmeniz gerekir. İl veya ilçe nüfus müdürlüğünden, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünden veya Alo 199 üzerinden bilgi alınabilir. Ancak yalnızca sözlü açıklamayla yetinilmemeli; tahdidin veya iptal işleminin hukuki dayanağı, işlem tarihi, işlem numarası ve işlemi tesis eden makam yazılı olarak talep edilmelidir.
İptal işlemi bir mahkeme veya hâkim kararına dayanıyorsa, pasaportun yeniden alınabilmesi için öncelikle ceza dosyasındaki yurt dışına çıkış yasağının kaldırılması gerekir. Bu amaçla soruşturma aşamasında kararı veren hâkimliğe veya kovuşturma aşamasında davayı gören mahkemeye adli kontrolün kaldırılması ya da değiştirilmesi talebiyle başvuru yapılmalıdır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 111. maddesi kapsamında adli kontrol tedbirinin kaldırılması, değiştirilmesi veya yükümlülükten geçici olarak muaf tutulma talep edilebilir. Yurt dışına çıkış yasağı kaldırılmadıkça, yalnızca nüfus müdürlüğüne yeni pasaport başvurusu yapılması genellikle sonuç doğurmaz. Adalet Bakanlığı da yurt dışına çıkamama adli kontrolü bulunmayan kişilerin, yalnızca denetimli serbestlik kararı nedeniyle yurt dışına çıkmalarının otomatik olarak engellenmediğini açıklamaktadır.
İptal işlemi idari bir tahdide dayanıyorsa Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne veya işlemi tesis eden idareye tahdidin kaldırılması talebiyle başvurulmalıdır. Başvuruda kişinin hakkında mahkemece verilmiş güncel bir yurt dışı çıkış yasağı bulunmadığı, tahdit dayanağının ortadan kalktığı, işlem gerekçesinin kişiselleştirilmediği veya Anayasa Mahkemesinin iptal kararı sonrasında mevcut işlemin hukuki temelinin kalmadığı açıklanabilir.
İdare başvuruyu reddederse veya başvuruya cevap vermeyerek tahdidi sürdürürse idare mahkemesinde iptal davası açılması gündeme gelir. Dava dilekçesinde yalnızca pasaportun verilmesi değil, tahdit kaydının kaldırılması ve mümkünse yürütmenin durdurulması da talep edilmelidir.
Pasaport Tahdidi e-Devlet Üzerinden Nasıl Öğrenilir?
Güncel e-Devlet hizmetleri arasında bağımsız ve ayrıntılı bir “pasaport tahdit sorgulama” hizmeti bulunmamaktadır. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün e-sorgulama ekranında pasaport başvuru durumu ve kimlik-pasaport bilgileri gibi hizmetler yer almakta; ancak pasaport tahdidinin hangi kurum tarafından ve hangi gerekçeyle konulduğunu gösteren ayrı bir sorgulama ekranı bulunmamaktadır.
e-Devlet üzerinden alınabilen “Yurda Giriş/Çıkış Belge Sorgulama” hizmeti de pasaport tahdidi sorgulama hizmeti değildir. Bu ekran, kişinin geçmişteki Türkiye’ye giriş ve Türkiye’den çıkış kayıtlarını gösterir. İleriye dönük pasaport tahdidinin sebebini veya kaldırılıp kaldırılmadığını tek başına ortaya koymaz.
Bu nedenle tahdit bilgisinin kesin şekilde öğrenilebilmesi için İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğüne yazılı başvuru yapılması, Alo 199 üzerinden kayıt oluşturulması ve gerekirse CİMER veya bilgi edinme başvurusu yoluyla işlemin dayanağının sorulması gerekir. Tahdidin ceza dosyasından kaynaklandığı düşünülüyorsa UYAP Vatandaş Portalı üzerinden ceza dosyalarının ve mahkeme kararlarının ayrıca incelenmesi gerekir.
Pasaport Tahdidi Neden Yapılır?
Pasaport tahdidi, temel olarak kişinin yurt dışına çıkmasının veya pasaport edinmesinin hukuken engellendiği durumlarda uygulanır. En sık karşılaşılan sebep, ceza soruşturması veya kovuşturması kapsamında verilen yurt dışına çıkamama adli kontrolüdür.
Bunun dışında, Pasaport Kanunu’nda özel olarak düzenlenen bazı idari ve hukuki sebepler, hususi veya hizmet damgalı pasaport alma hakkının kaybedilmesi, pasaportun kayıp veya çalıntı olarak bildirilmesi, sahte belgeyle düzenlenmiş olması ve belirli kamu görevlerine bağlı pasaport şartlarının ortadan kalkması tahdit veya iptal sonucunu doğurabilir.
Ancak vergi borcu, özel hukuk borcu veya herhangi bir soruşturma kaydı gibi hususların her durumda ve otomatik biçimde pasaport tahdidi sebebi olduğu söylenemez. Özellikle yalnızca “genel güvenlik” değerlendirmesine dayanan, somut olay ve kişisel gerekçe içermeyen işlemler, Anayasa Mahkemesinin 2024 tarihli iptal kararı sonrasında daha sıkı bir hukuki denetime tabidir.
Pasaport ve diğer konularla ilgili detaylı bilgiye ihtiyacınız varsa Konya avukat sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Ceza Davası Pasaporta Engel mi?
Ceza davasının bulunması, tek başına bordo pasaport alınmasına veya mevcut pasaportun kullanılmasına otomatik olarak engel değildir. Ceza soruşturması veya kovuşturması sırasında kişi hakkında yurt dışına çıkamama adli kontrolü verilmemişse, yalnızca dosyanın varlığı pasaport iptali için yeterli olmayabilir.
Buna karşılık mahkeme veya hâkim tarafından yurt dışına çıkış yasağı verilmişse, bu karar pasaport alınmasına ve mevcut pasaportun kullanılmasına engel olabilir. Kararın kaldırılması için idareye değil, öncelikle ceza dosyasına başvurulmalıdır.
Kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunan herkesin pasaportunun otomatik olarak iptal edileceği de söylenemez. Mahkûmiyetin türü, cezanın niteliği, yurt dışına çıkış yasağı bulunup bulunmadığı ve başvurulan pasaport türü birlikte değerlendirilmelidir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya denetimli serbestlik kararı da tek başına her durumda pasaport yasağı anlamına gelmez. Ancak bu kararlarla birlikte ayrıca yurt dışına çıkamama adli kontrolü uygulanmışsa, pasaport tahdidi gündeme gelebilir.
Pasaport Başvurusunda Adli Sicil Kaydına Bakılır mı?
Umuma mahsus bordo pasaport başvurularında başvuru sahibinden genel olarak adli sicil kaydı belgesi istenen belgeler arasında yer almamaktadır. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün pasaport başvuru belgeleri arasında kimlik belgesi, biyometrik fotoğraf, gerekli hâllerde öğrenci belgesi, eski pasaport, harç ve değerli kâğıt bedeli gibi belgeler sayılmaktadır.
Bununla birlikte, bu durum pasaport başvurusunda hiçbir adli veya idari kaydın kontrol edilmediği anlamına gelmez. Pasaport verilmesine engel olan yurt dışı çıkış yasağı, tahdit veya mahkeme kararları ilgili sistemlerden kontrol edilebilir. Dolayısıyla adli sicil belgesi sunulmaması ile pasaport verilmesine engel bir kararın hiç araştırılmaması farklı konulardır.
Hususi damgalı pasaport bakımından ise daha özel şartlar bulunmaktadır. Özellikle ihracatçı firma yetkilileri bakımından belirli suçlardan mahkûmiyet, kasten işlenen suç nedeniyle bir yıl veya daha fazla hapis cezası ve kanunda sayılan bazı suçlar pasaport hakkını etkileyebilir. On beş yıl kıdemli avukatlara verilebilen hususi pasaport bakımından da kanunda belirtilen suçlar yönünden soruşturma veya kovuşturma bulunmaması şartı aranabilmektedir.
Bu nedenle adli sicil kaydının pasaporta etkisi, pasaport türüne göre değerlendirilmelidir. Bordo pasaport, yeşil pasaport, gri pasaport ve ihracatçı pasaportu bakımından aynı kriterler uygulanmaz.
Pasaport Tahdidi Nasıl Kaldırılır?
Pasaport tahdidinin kaldırılması için izlenecek yol, tahdidin kaynağına göre değişir. Tahdit mahkeme tarafından verilen yurt dışına çıkış yasağına dayanıyorsa adli kontrolün kaldırılması talep edilir. Tahdit Nüfus ve Vatandaşlık İşleri veya İçişleri Bakanlığı kaynaklı idari işlem ise önce idari başvuru yapılır ve sonuç alınamazsa idare mahkemesinde iptal davası açılır.
İdari başvuruda kişinin kimlik ve pasaport bilgileri, tahditten haberdar olma tarihi, mevcut tahdidin hangi işlemden kaynaklandığı, hakkında güncel bir yurt dışı çıkış yasağı bulunup bulunmadığı ve tahdidin kaldırılmasını gerektiren hukuki sebepler açıklanmalıdır. Beraat, kovuşturmaya yer olmadığı, takipsizlik, cezanın infazının tamamlanması, adli kontrolün kaldırılması veya tahdit dayanağının ortadan kalkması gibi belgeler başvuruya eklenmelidir.
Tahdidin kaldırılması talebinin reddedilmesi hâlinde, ret işleminin iptali için idare mahkemesinde dava açılabilir. Dava açarken yürütmenin durdurulması da talep edilmelidir. Yurt dışında tedavi, eğitim, iş, aile birleşimi veya ticari faaliyet gibi yakın ve somut bir seyahat zorunluluğu bulunması, telafisi güç veya imkânsız zararların ortaya çıkacağını gösterebilir.
Pasaport İptali İçin Hangi Davaya Başvurulur?
Pasaport iptali veya tahdit işlemi idari makam tarafından tesis edilmişse görevli yargı yeri idare mahkemesidir. Dava, işlemin iptali ve şartları varsa yürütmenin durdurulması istemiyle açılır.
Buna karşılık pasaport tahdidi doğrudan hâkim veya mahkeme tarafından verilen yurt dışına çıkış yasağından kaynaklanıyorsa, idare mahkemesinde pasaport iptali davası açılması doğru yol olmayabilir. Bu durumda ceza dosyasına adli kontrolün kaldırılması veya değiştirilmesi talebiyle başvurulması gerekir.
İdari davalarda genel olarak dava açma süresi, özel bir süre öngörülmemişse idari işlemin yazılı olarak bildirilmesinden itibaren 60 gündür. İdareye yapılan başvuruların dava süresine etkisi somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir. Özellikle daha önce tebliğ edilmiş bir işlem bakımından sonradan yapılan yeni bir başvurunun dava süresini her zaman yeniden başlatmayacağı unutulmamalıdır.
Yetkili mahkeme, işlemi tesis eden idari merciin bulunduğu yere göre belirlenir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından Ankara’da tesis edilen veya zımnen reddedilen bir işlem bakımından Ankara idare mahkemeleri yetkili olabilir. Danıştayın bir kararında, pasaport tahdidinin kaldırılması başvurusunun Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünce cevaplanmaması üzerine açılan davada Ankara idare mahkemelerinin yetkili olduğu kabul edilmiştir. Ancak işlemin yerel bir idare tarafından tesis edildiği durumlarda yetki ayrıca değerlendirilmelidir.
Pasaport İptali Dava Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, idari makam tarafından tesis edilen pasaport iptali, pasaport tahdidi veya pasaport verilmemesi işlemine karşı açılacak idari dava için hazırlanmıştır. Dilekçe, işlemin gerçek sebebi ve davalı idare belirlenerek somut olaya göre uyarlanmalıdır. Mahkeme tarafından verilmiş yurt dışı çıkış yasağı bakımından ise ceza dosyasına ayrıca başvuru yapılması gerekir.
[İŞLEMİ TESİS EDEN İDARİ MERCİİN BULUNDUĞU YER]
NÖBETÇİ İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
YÜRÜTMENİN DURDURULMASI İSTEMLİDİR
DAVACI : Ad Soyad
T.C. KİMLİK NO : ...............
ADRES : ...............
VEKİLİ : Av. ...............
ADRES : ...............
DAVALI : İşlemi tesis eden idari makam
[İçişleri Bakanlığı / Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü
veya ilgili idare]
DAVA KONUSU : Davacının pasaportunun iptal edilmesine, pasaportuna tahdit
konulmasına veya yeni pasaport verilmemesine ilişkin işlemin
öncelikle yürütmesinin durdurulması ve devamında iptali
istemidir.
İŞLEM TARİHİ : .../.../......
TEBLİĞ/ÖĞRENME
TARİHİ : .../.../......
AÇIKLAMALAR
Davacı, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olup ... numaralı pasaport sahibidir.
Davacının pasaportu .../.../...... tarihinde iptal edilmiş / pasaport başvurusu
reddedilmiş / pasaport sistemine tahdit kaydı işlenmiştir.
Davacı tarafından işlemin sebebinin öğrenilmesi amacıyla .../.../...... tarihinde
ilgili idareye başvuru yapılmış; ancak başvuru reddedilmiş / cevap verilmemiştir.
Davacı hakkında devam eden ve yurt dışına çıkış yasağı içeren herhangi bir adli
kontrol kararı bulunmamaktadır. [Somut olaya göre bu cümle değiştirilmelidir.]
Dava konusu işlem, davacının seyahat özgürlüğünü ve özel hayatını doğrudan
sınırlamaktadır. Ancak işlemde davacının hangi somut eylemi veya hangi güncel
hukuki sebep nedeniyle pasaportunun iptal edildiği açıkça gösterilmemiştir.
İdarenin genel ve soyut değerlendirmesi, temel hak ve özgürlükleri sınırlayan
bir işlem bakımından yeterli hukuki gerekçe oluşturmaz.
5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 22. maddesinde yer alan ve İçişleri Bakanlığına
genel güvenlik değerlendirmesiyle kişilerin pasaport edinme ve yurt dışına çıkma
özgürlüğünü sınırlama imkânı veren bölüm, Anayasa Mahkemesinin 24/09/2024 tarihli
ve E.2024/112, K.2024/160 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle yalnızca
genel güvenlik değerlendirmesine dayanan, kişiselleştirilmemiş ve güncel bir
hukuki dayanağı bulunmayan dava konusu işlem hukuka aykırıdır.
Dava konusu işlem sebep, konu, maksat, yetki ve şekil unsurları yönünden hukuka
aykırıdır. İşlem, davacının seyahat özgürlüğüne ölçüsüz bir müdahale oluşturmakta;
davacının yurt dışına çıkmasını gerektiren [tedavi/eğitim/çalışma/ailevi/ticari]
nedenleri de dikkate almamaktadır.
YÜRÜTMENİN DURDURULMASI NEDENLERİ
Dava konusu işlem açıkça hukuka aykırıdır. Pasaport tahdidinin devam etmesi
hâlinde davacı [somut zararları açıklanmalıdır] nedeniyle telafisi güç veya
imkânsız zararlara uğrayacaktır. Bu nedenle 2577 sayılı Kanun’un 27. maddesi
uyarınca dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi
gerekmektedir.
HUKUKİ NEDENLER
Anayasa’nın 13, 23 ve 125. maddeleri, 5682 sayılı Pasaport Kanunu, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve ilgili sair
mevzuat.
DELİLLER
Pasaport iptal veya ret işlemi, nüfus müdürlüğü yazısı, idari başvuru dilekçesi,
ret cevabı, varsa tahdit kaydına ilişkin belgeler, adli kontrol bulunmadığını
gösteren belgeler, ceza dosyası belgeleri, seyahat zorunluluğunu gösteren
belgeler ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
Yukarıda açıklanan nedenlerle;
Dava konusu işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar
doğacağından yürütmesinin durdurulmasına,
Davacının pasaportunun iptal edilmesine / pasaport verilmemesine / pasaportuna
tahdit konulmasına ilişkin işlemin iptaline,
Pasaport sisteminde bulunan tahdit veya iptal kaydının kaldırılması için davalı
idareye bildirimde bulunulmasına,
Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idare üzerinde bırakılmasına,
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
Davacı Vekili
Av. ...............
İmzaPasaport Tahdidi Kaldırılmazsa Ne Olur?
Tahdit kaldırılmadığı sürece kişi yeni pasaport başvurusu yapsa dahi aynı sistemsel engelle karşılaşabilir. Farklı bir il veya ilçe nüfus müdürlüğüne başvurmak, tahdit kaydını ortadan kaldırmaz. Çünkü pasaport işlemleri merkezi sistem üzerinden yürütülmektedir.
Bu nedenle başvurunun hangi makam tarafından reddedildiği, tahdidin adli mi yoksa idari mi olduğu ve kaydın hangi hukuki gerekçeyle tutulduğu belirlenmelidir. Tahdit adli kontrol kararından kaynaklanıyorsa ceza dosyasına; idari bir işlemden kaynaklanıyorsa idareye ve gerektiğinde idare mahkemesine başvurulmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Pasaport iptali nedir?
Pasaport iptali, düzenlenmiş bir pasaportun geçersiz hâle getirilmesi ve kullanılamaması işlemidir. İptal işlemi mahkeme kararı, idari tahdit, pasaport hakkının kaybedilmesi, vatandaşlık durumundaki değişiklik veya pasaportun kayıp ve usulsüz düzenlenmesi gibi farklı sebeplere dayanabilir.
Pasaportum iptal edildi, yeniden pasaport alabilir miyim?
Pasaportun hangi nedenle iptal edildiğine bağlı olarak yeniden pasaport alınabilir. Mahkeme kaynaklı yurt dışı çıkış yasağı varsa ceza dosyasından kaldırılması, idari tahdit varsa idareye başvuru yapılması veya idare mahkemesinde dava açılması gerekir. Tahdit kaldırılmadan yapılan yeni başvuru genellikle sonuç vermez.
Pasaport tahdidi e-Devlet’ten görülür mü?
e-Devlet’te pasaport başvuru durumu ve yurda giriş-çıkış kayıtları sorgulanabilir; ancak pasaport tahdidinin sebebini gösteren bağımsız bir sorgulama hizmeti bulunmamaktadır. Tahdidin gerekçesi yazılı olarak Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Müdürlüğünden veya ilgili idareden talep edilmelidir.
Ceza davası pasaport almaya engel midir?
Ceza davasının bulunması tek başına her zaman pasaport alınmasına engel değildir. Ancak dava sırasında yurt dışına çıkamama adli kontrolü verilmişse veya kanunda düzenlenen başka bir tahdit sebebi mevcutsa pasaport alınamayabilir.
Adli sicil kaydı pasaport başvurusuna engel midir?
Adli sicil kaydı bulunması her durumda bordo pasaport alınmasına engel değildir. Ancak bazı mahkûmiyetler, yurt dışına çıkış yasağı, hususi pasaport hakkı veya ihracatçı pasaportu bakımından özel sonuçlar doğurabilir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması pasaporta engel midir?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı tek başına otomatik olarak pasaport yasağı oluşturmaz. Ancak HAGB kararıyla birlikte yurt dışına çıkış yasağı şeklinde adli kontrol uygulanmışsa pasaport tahdidi gündeme gelebilir.
Pasaport tahdidi kaldırma davası nereye açılır?
İdari makam tarafından konulan pasaport tahdidine karşı, işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde iptal davası açılır. Mahkeme tarafından verilen yurt dışı çıkış yasağı bakımından ise ceza dosyasına başvurulmalıdır.
Pasaport iptali davasında yürütmenin durdurulması istenebilir mi?
Evet. Pasaport iptali veya pasaport tahdidi işlemi açıkça hukuka aykırıysa ve işlemin uygulanması telafisi güç veya imkânsız zarar doğuracaksa idare mahkemesinden yürütmenin durdurulması talep edilebilir.
Eşimin üzerinden aldığım yeşil pasaport boşanınca iptal edilir mi?
Boşanma kararının nüfus kayıtlarına işlenmesiyle eş üzerinden alınan hususi damgalı pasaport iptal edilebilir. Bu durumda pasaport hakkının devam edip etmediği ayrıca değerlendirilmelidir.
Sonuç
Pasaport iptali ve pasaport tahdidi, kişinin yurt dışına çıkma özgürlüğünü doğrudan etkileyen ciddi idari ve adli işlemlerdir. Bununla birlikte her pasaport iptali aynı hukuki sebebe dayanmaz. Mahkeme tarafından verilen yurt dışı çıkış yasağı ile Nüfus ve Vatandaşlık İşleri tarafından uygulanan idari tahdit birbirinden ayrılmalıdır.
Pasaport iptalinin sebebi mahkeme kararıysa ceza dosyasına başvurulmalı; idari tahdit söz konusuysa idareden işlemin gerekçesi istenmeli ve gerektiğinde idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır. Özellikle genel güvenlik değerlendirmesine dayanan, somut ve güncel hukuki gerekçe içermeyen işlemler bakımından Anayasa Mahkemesinin 24 Eylül 2024 tarihli iptal kararı önem taşımaktadır.
Başvuru ve dava sürecinde işlem tarihi, tebliğ tarihi, tahdit kodu, pasaport türü, ceza dosyasının mevcut durumu ve kişinin yurt dışına çıkmasını zorunlu kılan özel koşullar birlikte değerlendirilmelidir.