Trafik kazası sonrasında sürücünün ilk birkaç dakika içinde yaptığı işlemler, yalnızca hasar dosyasının açılması bakımından değil; kusur oranının belirlenmesi, araç hasarının karşılanması, değer kaybı talebi ve ileride ortaya çıkabilecek hukuki uyuşmazlıklar bakımından da önem taşır. Özellikle yalnız maddi hasarla sonuçlanan trafik kazalarında tarafların kendi aralarında düzenledikleri maddi hasarlı trafik kazası tespit tutanağı, kazanın nasıl meydana geldiğini ortaya koyan temel belgelerden biridir.
Ancak kaza tespit tutanağı, her trafik kazasında doldurulabilecek sıradan bir form değildir. Öncelikle kazanın anlaşmalı tutanak düzenlemeye uygun olup olmadığı belirlenmeli; daha sonra araçların konumu ve hasarları fotoğraflanmalı, sürücü ve araç bilgileri eksiksiz yazılmalı, kazanın meydana geliş biçimini gösterecek anlaşılır bir kroki çizilmeli ve sürücülerin beyanları somut olayla uyumlu şekilde kayda geçirilmelidir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 81. maddesi, Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 152. maddesi ve yalnız maddi hasarlı trafik kazalarına ilişkin 2017/18 sayılı Genelge çerçevesinde, yalnız maddi hasara yol açan ve tarafların kazanın oluş biçimini kendi aralarında tutanakla belirlemekte anlaştıkları trafik kazalarında tutanak yazılı veya elektronik ortamda düzenlenebilmektedir. Usulüne uygun düzenlenen anlaşmalı tutanak, ilgili süreç bakımından trafik zabıtasınca düzenlenen kaza tespit tutanağı hükmündedir.
Yüklediğiniz güncel form da aynı sistemi esas almakta; kazanın tarihi ve yeri, görgü tanıkları, sürücü bilgileri, araç bilgileri, trafik sigortası bilgileri, kaza senaryosu, ilk darbe noktası, kroki, sürücü görüşleri ve imzalar için ayrı alanlar öngörmektedir.
Kaza Anındaysanız Önce Bu Bölümü Okuyun
Bir trafik kazasının hemen ardından uzun bir makaleyi baştan sona okumak mümkün olmayabilir. Bu nedenle yalnızca şu anda kaza yerindeyseniz aşağıdaki tablo üzerinden ilerleyebilirsiniz.
| Kontrol | Ne Yapmalısınız? |
|---|---|
| Yaralanan biri var mı? | Varsa anlaşmalı maddi hasarlı kaza tutanağı düzenlemekle yetinmeyin. 112’yi arayın. |
| Alkol, uyuşturucu veya sürücü belgesi konusunda şüphe var mı? | Anlaşmalı tutanak düzenlemeyin; kolluk yönlendirmesi isteyin. |
| Araçlardan birinin trafik sigortası yok mu? | Anlaşmalı tutanak düzenlemeyin. |
| Bariyer, trafik levhası, aydınlatma direği veya üçüncü kişiye ait başka bir mala zarar geldi mi? | Anlaşmalı tutanakla yetinmeyin; kolluğa haber verin. |
| Kaza yalnızca araçlarda maddi hasara mı yol açtı? | Diğer şartlar da uygunsa taraflar kendi aralarında tutanak düzenleyebilir. |
| Taraflar kazanın nasıl gerçekleştiği konusunda anlaşabiliyor mu? | Anlaşılıyorsa tutanak düzenlenebilir. Anlaşılmıyorsa kolluk yardımı alınmalıdır. |
| Araçlar hâlâ çarpışma konumunda mı? | Güvenliyse önce farklı açılardan ayrıntılı fotoğraf ve video çekin. |
| Trafiği tehlikeye düşürüyor musunuz? | Fotoğraflama tamamlandıktan sonra ve anlaşmalı tutanak düzenlenmesine engel durum yoksa araçları güvenli alana çekebilirsiniz. |
| Fotoğraf çektiniz mi? | Genel görünüm, iki aracın birlikte konumu, yol, şeritler, trafik levhaları, plakalar ve hasarlı bölgeleri ayrı ayrı kaydedin. |
| Formu doldurdunuz mu? | Tarih, saat, yer, sürücü, araç ve sigorta bilgilerini kontrol edin. |
| Kroki çizdiniz mi? | Yolun yönünü, şeritleri, kavşağı, araçların hareket yönlerini ve çarpışma noktasını gösterin. |
| Sürücü görüşleri yazıldı mı? | Yorum yerine olayın nasıl olduğunu somut ve kısa cümlelerle yazın. |
| Bütün sürücüler imzaladı mı? | İmzalamadan ayrılmayın. Eksik imzalı tutanak geçerli kabul edilmez. |
| Tutanağın ve fotoğrafların sizde kopyası var mı? | Ayrılmadan önce mutlaka saklayın. |
Kısaca uygulanabilecek şema şöyledir:
Önemli bir güncelleme de burada belirtilmelidir. Yüklediğiniz tutanağın açıklama bölümünde eski 155 Polis ve 156 Jandarma numaralarına ilişkin ifade hâlen görülebilmektedir. Günümüzde ise polis, jandarma, sağlık ve diğer acil yardım hizmetleri 112 tek acil çağrı numarası altında birleştirilmiştir. Bu nedenle kolluk veya acil yardım gerektiren bir trafik kazasında güncel olarak 112 aranmalıdır.
Trafik Kaza Tespit Tutanağı Nedir?
Maddi hasarlı trafik kazası tespit tutanağı, en az iki aracın karıştığı ve yalnız maddi zararla sonuçlanan belirli trafik kazalarında, sürücülerin kazanın meydana geliş biçimini kendi beyanlarıyla kayıt altına aldıkları belgedir. Tutanak, sürücülerden birinin tek başına hazırladığı bir “şikâyet dilekçesi” olmadığı gibi tarafların karşılıklı olarak kusur oranını belirledikleri bir sözleşme de değildir.
Bu ayrım son derece önemlidir. Sürücülerin tutanak üzerinde “Araç A yüzde yüz kusurludur” veya “kusur tamamen bendedir” şeklinde hukuki değerlendirme yapmaları zorunlu değildir. Sürücünün esas görevi, kazanın nasıl gerçekleştiğini gerçeğe uygun şekilde anlatmak ve fiziksel durumu belgelemektir. Kusur değerlendirmesi daha sonra tutanak, fotoğraflar, kaza krokisi, trafik kuralları ve diğer deliller üzerinden sigorta şirketleri tarafından yapılmaktadır. SBM sisteminde sorumluluk değerlendirmeleri genel olarak %0, %50 veya %100 şeklinde gerçekleştirilmektedir.
Bu nedenle iyi hazırlanmış bir kaza tespit tutanağında “kim haklı?” sorusundan önce “hangi araç nereden geliyordu, hangi yönde hareket ediyordu, çarpışma hangi noktada gerçekleşti ve ilk temas araçların hangi bölümlerinde meydana geldi?” soruları açıkça cevaplandırılmalıdır.
Hangi Trafik Kazalarında Kaza Tespit Tutanağı Tutulabilir?
Anlaşmalı maddi hasarlı trafik kazası tespit tutanağının temel şartı, kazanın yalnız maddi hasarla sonuçlanmasıdır. Bunun yanında kazaya en az iki aracın karışması, tarafların tutanak düzenleme konusunda anlaşabilmesi ve mevzuatta kolluk tarafından tutanak düzenlenmesini gerektiren özel bir durumun bulunmaması gerekir.
Örneğin iki otomobilin kavşakta çarpışması, trafikte ilerleyen bir aracın önündeki araca arkadan çarpması, iki aracın şerit değiştirirken temas etmesi veya sürücüsü olay yerinde bulunan bir aracın diğer araçla maddi hasarlı kazaya karışması halinde diğer şartlar da bulunuyorsa anlaşmalı tutanak düzenlenmesi mümkündür.
Tutanağın kullanılabilmesi için sürücülerin “kusurun kimde olduğu” konusunda aynı düşüncede bulunmaları şart değildir. Fakat kazanın gerçekleşme biçiminin tutanakla tespit edilmesine razı olmaları ve tutanağı imzalamaları gerekir. Taraflardan biri tutanakta olayın yanlış anlatıldığını düşünüyor, kendi beyanının yazılmasına izin verilmiyor veya tutanağı imzalamayı reddediyorsa anlaşmalı tutanak sistemi fiilen işlemeyecektir. SBM de tarafların anlaşamaması halinde trafik kolluğuna başvurulması gerektiğini belirtmektedir.
Hangi Durumlarda Kaza Tespit Tutanağı Tutulmamalıdır?
Her maddi hasarlı kazada sürücülerin kendi aralarında tutanak düzenleyebileceği düşüncesi doğru değildir. 2017/18 sayılı Genelge, anlaşmalı tutanak düzenlenemeyecek durumları açıkça belirlemektedir.
| Olayın Durumu | Anlaşmalı Tutanak |
|---|---|
| Tek aracın karıştığı maddi hasarlı kaza | Düzenlenmez |
| Sürücülerden birinin sürücü belgesi yoksa | Düzenlenmez |
| Sürücü belgesi kullanılan araç için yetersizse | Düzenlenmez |
| Araçlardan birinin geçerli zorunlu trafik sigortası yoksa | Düzenlenmez |
| Sürücüde alkol şüphesi varsa | Düzenlenmez |
| Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı şüphesi varsa | Düzenlenmez |
| Ölüm meydana gelmişse | Düzenlenmez |
| Yaralanma meydana gelmişse | Düzenlenmez |
| Kamu malına zarar verilmişse | Düzenlenmez |
| Üçüncü kişilere ait eşyaya zarar verilmişse | Düzenlenmez |
| Kazaya kamu kurumuna ait araç karışmışsa | Kural olarak düzenlenmez |
| Taraflardan biri tutanağı imzalamıyorsa | Anlaşmalı tutanak sistemi uygulanamaz |
| Taraflar olayın oluş şeklinin tutanakla belirlenmesinde anlaşamıyorsa | Kolluk yardımı alınmalıdır |
Sağlık Bakanlığına ait ambulans ve acil sağlık araçları bakımından ilgili Genelgede ayrıca istisna öngörülmüştür. Güncel SBM açıklamalarında da anlaşmalı tutanağın düzenlenemeyeceği temel durumlar sürücü belgesi, zorunlu trafik sigortası, alkol veya uyuşturucu şüphesi, kamu malı veya üçüncü kişiye ait eşya zararı ve yaralanmalı ya da ölümlü kazalar üzerinden açıklanmaktadır.
Burada özellikle “ufak bir yaralanma var ama araçlarda da hasar var, yine tutanak tutalım” yaklaşımından kaçınılmalıdır. Kazada herhangi bir kişinin yaralandığı ileri sürülüyorsa olay artık yalnız maddi hasarlı kaza olarak değerlendirilmemelidir. Bu durumda gerekli sağlık ve kolluk sürecinin işletilmesi gerekir.
Kaza Yerinde Önce Fotoğraf mı Çekilmeli, Tutanak mı Doldurulmalı?
Mümkün olduğu ölçüde önce delil niteliğindeki görüntüler alınmalı, daha sonra araçlar güvenli bir yere çekilerek tutanak düzenlenmelidir.
Yüklediğiniz tutanakta da araçlar kaza yerinden kaldırılmadan önce mümkünse farklı açılardan fotoğraflarının çekilmesi gerektiği açıkça belirtilmiştir. Ayrıca fotoğraf çekildikten sonra trafiği aksatmamak amacıyla araçların uygun bir yere alınabileceği ifade edilmektedir.
Fotoğraf çekilirken yalnızca tampon üzerindeki çizik veya göçüğü yakın plandan görüntülemek yeterli değildir. Kusur değerlendirmesi bakımından çoğu zaman aracın hasarından daha değerli olan husus araçların kazadan hemen sonraki konumudur.
İdeal bir kayıt şu kapsamı gösterebilmelidir:
| Görüntü | Neden Önemlidir? |
|---|---|
| İki aracın aynı karede görüldüğü genel fotoğraf | Araçların birbirlerine göre konumunu gösterir |
| Yolun geniş açıdan görüntüsü | Yol yapısını ve şeritleri ortaya koyar |
| Kavşak bulunuyorsa kavşağın tamamı | Geçiş önceliğinin değerlendirilmesini kolaylaştırır |
| Trafik ışıkları ve levhalar | Kaza anındaki trafik düzenini ortaya koyabilir |
| Araçların plakaları | Araçların tespitini kolaylaştırır |
| Her aracın hasarlı bölgesi | Temas noktalarının karşılaştırılmasını sağlar |
| İlk çarpışma noktasını gösteren görüntü | Krokinin doğrulanmasını kolaylaştırır |
| Fren izi veya yol üzerindeki parçalar | Kazanın dinamiğinin değerlendirilmesinde kullanılabilir |
| Yol çizgileri | Şerit ihlali iddialarında önem taşıyabilir |
| Mümkünse kısa video | Olay yerinin bütünlüğünü daha açık gösterebilir |
Örneğin bir araç “ben kendi şeridimde ilerliyordum” diyorsa yalnızca aracın hasarlı kapısının fotoğrafını çekmek bu iddiayı ispatlamak bakımından zayıf kalabilir. Buna karşılık aracın çarpışmadan hemen sonraki konumu, şerit çizgisi, diğer aracın konumu ve yolun tamamını gösteren geniş açı görüntüler çok daha açıklayıcı olabilir.
Trafik Kaza Tespit Tutanağı Nasıl Doldurulur?
Maddi hasarlı trafik kazası tespit tutanağı gelişigüzel doldurulmamalıdır. Formdaki her bölüm farklı bir amaca hizmet eder. Yüklediğiniz formda da düzenleme 1’den 12’ye kadar numaralandırılmış alanlar üzerinden yapılmaktadır.
| Form Alanı | Yazılması Gereken Bilgi |
|---|---|
| 1. Kaza Tarihi | Kazanın gerçekleştiği tarih ve saat |
| 2. Kaza Yeri | İl, ilçe, mahalle, cadde, sokak ve mümkün olduğu kadar açık konum |
| 3. Görgü Tanıkları | Varsa tanıkların adı, soyadı ve iletişim bilgileri |
| 4. Sürücü Bilgileri | Ad soyad, kimlik bilgisi, sürücü belgesi ve iletişim bilgileri |
| 5. Araç Bilgileri | Plaka, marka-model, şasi bilgileri ve kullanım şekli |
| 6. Trafik Sigortası | Sigorta şirketi, poliçe numarası ve ilgili poliçe bilgileri |
| 7. Kaza Senaryosu Kutuları | Kazaya uygun trafik ihlali veya hareket biçimi |
| 8. Green Card | Yabancı araçlarda gerekli Yeşil Kart bilgileri |
| 9. İlk Darbe Yeri | Aracın ilk temas aldığı bölgenin okla gösterilmesi |
| 10. Kaza Krokisi | Yol, şeritler, araçlar, yönler ve çarpışma noktası |
| 11. Sürücü Görüşleri | Her sürücünün olayın meydana geliş biçimine ilişkin açıklaması |
| 12. İmzalar | Kazaya karışan bütün sürücülerin imzası |
Kaza Tarihi ve Saati Nasıl Yazılmalı?
Tarih ve saat mümkün olduğunca doğru yazılmalıdır. Özellikle gece yarısına yakın meydana gelen kazalarda tarihin yanlış yazılması veya kazanın yaklaşık saatinin hatalı belirtilmesi, ileride sigorta kayıtları veya kamera görüntüleri araştırılırken sorun oluşturabilir.
Saat konusunda emin olunamıyorsa telefon kayıtları, çekilen ilk fotoğrafın zaman bilgisi veya araç içi kamera kaydı kontrol edilebilir.
Kaza Yeri Nasıl Yazılmalı?
Sadece “Konya” veya “Ankara yolu” yazılması yeterli değildir. Mümkünse il, ilçe, mahalle, cadde veya sokak; kavşak bulunuyorsa kavşağın adı veya kesişen yollar belirtilmelidir.
Örneğin “X Caddesi ile Y Sokağı kesişimindeki kontrolsüz kavşak” şeklindeki tarif, yalnızca “X Caddesi” yazılmasından çok daha açıklayıcıdır.
Görgü Tanığı Varsa Ne Yapılmalı?
Kazayı doğrudan gören bir kişi varsa adı, soyadı ve ulaşılabilecek telefon numarasının tutanağa yazılması faydalıdır. Özellikle tarafların sonradan birbirinden tamamen farklı anlatımlarda bulunabileceği kavşak kazaları, şerit değiştirme kazaları veya kırmızı ışık tartışmalarında bağımsız bir görgü tanığı önem kazanabilir.
Tanık bilgisi alınırken kazayı gerçekten görüp görmediği anlaşılmalıdır. Kaza gerçekleştikten sonra olay yerine gelen kişinin olayın oluş biçimine ilişkin doğrudan görgüsü bulunmayacaktır.
Formdaki “Uygun Kutular” Bölümü Nasıl İşaretlenmeli?
Yüklediğiniz formun 7 numaralı bölümünde kırmızı ışık ihlali, taşıt giremez işaretine aykırılık, karşı yönden gelen trafiğin kullandığı yola girme, sollama yasağı, kavşakta geçiş önceliğine uymama, arkadan çarpma, sağa veya sola dönüş kurallarına aykırılık, geri manevra, park etme ve benzeri kaza senaryoları bulunmaktadır.
Bu kutular gelişi güzel işaretlenmemelidir. Olayla ilgisi bulunmayan bir seçeneğin işaretlenmesi, daha sonra kusur değerlendirmesinde sürücünün kendi beyanıyla çelişen bir kayıt ortaya çıkarabilir.
Örneğin araç geri geri çıkarken kazaya neden olduysa “geri manevra kurallarına uymamak” seçeneği olayla ilişkili olabilir. Ancak yalnızca diğer sürücünün “sen hatalısın, bunu işaretle” demesi nedeniyle bir kutunun işaretlenmesi doğru değildir.
Formun açıklamasında bu bölümün doldurulmasının olayın daha hızlı değerlendirilmesine yardımcı olduğu özellikle belirtilmektedir.
Aracın İlk Darbe Aldığı Yer Neden Önemlidir?
Formun 9 numaralı kısmında her araç için bir araç şekli bulunmakta ve ilk darbenin meydana geldiği noktanın okla işaretlenmesi istenmektedir.
İlk darbe yeri ile aracın sonradan oluşmuş bütün hasarları birbirine karıştırılmamalıdır.
Örneğin aracın ilk temas noktası sol ön çamurluk ise ancak çarpışmanın devamında sol ön kapıda da sürtme meydana gelmişse, ilk temas noktası esas alınmalıdır. Çünkü iki araç üzerindeki ilk temas noktalarının birbiriyle uyumu, kazanın anlatıldığı şekilde gerçekleşip gerçekleşmediğinin değerlendirilmesinde önemli olabilir.
Kaza Krokisi Nasıl Çizilir?
Kaza tespit tutanağının en önemli bölümlerinden biri 10 numaralı “Çarpışma Yerinin ve Anının Taslağını Çiziniz” bölümüdür.
Krokide sanatsal bir çizim yapılması gerekmez. Önemli olan çizimin olayı okuyan kişi tarafından anlaşılabilir olmasıdır.
Yüklediğiniz formun açıklamasına göre krokide cadde ve sokak isimlerinin, araçların gidiş yönlerinin ve yol çizgilerinin gösterilmesi; araçların ise A ve B şeklinde işaretlenmesi gerekir.
Örneğin kontrolsüz kavşak kazası basit şekilde şöyle gösterilebilir:
Y SOKAĞI
↑
│
│
[ B │ ]
│
│
─────────────── X CADDESİ ──X───────────────
A →→→→→→→→ │
│
│
A → doğu yönünde ilerliyor
B → kuzey yönünde ilerliyor
X → çarpışma noktası
Arkadan çarpma olayında ise kroki şu kadar basit olabilir:
GİDİŞ YÖNÜ →
────────────────────────────────────────
[ A ]
↑
TEMAS
↓
[ B ]
────────────────────────────────────────
Ancak kroki çizilirken araçların kazadan sonraki son konumları ile çarpışma anındaki hareket yönleri birbirine karıştırılmamalıdır. Araç çarpışma sonucunda dönmüş veya başka yöne savrulmuşsa, yalnızca son durduğu konumu çizmek yanıltıcı olabilir.
Bu nedenle yön okları kullanılmalıdır:
A →
B ↑
gibi basit işaretler dahi değerlendirmeyi ciddi şekilde kolaylaştırabilir.
Kavşak kazasında yolun tali yol veya ana yol niteliği, “DUR” veya “YOL VER” levhası, trafik ışığı ve şerit çizgileri varsa bunların da krokide gösterilmesi yararlı olacaktır.
Sürücü Görüşleri Bölümüne Ne Yazılmalı?
Tutanakta en çok hata yapılan bölümlerden biri “Sürücü Görüşleri” alanıdır. Bu bölüm ne karşı tarafla tartışma alanıdır ne de uzun bir savunma dilekçesi yazılması gereken yerdir.
Amaç, kazanın meydana gelişini kısa, açık ve somut şekilde anlatmaktır.
Örneğin şu ifade oldukça zayıftır:
“Karşı taraf tamamen kusurludur. Çok hızlı geliyordu ve kazaya sebep oldu.”
Buna karşılık şu anlatım daha işlevseldir:
“X Caddesi üzerinde sağ şeritte düz şekilde ilerlemekteydim. B aracı Y Sokak’tan kavşağa giriş yaparak aracımın sağ ön bölümüne çarptı.”
Veya arkadan çarpma olayında:
“Trafik yoğunluğu nedeniyle önümdeki araçların durması üzerine aracımı durdurdum. Arkamdan aynı yönde gelen B plakalı araç, aracımın arka bölümüne çarptı.”
Şerit değiştirme olayında:
“Sağ şeritte düz şekilde seyir halindeyken sol şeritte bulunan B aracı sağ şeride geçiş yaptığı sırada aracımın sol yan kısmına temas etti.”
Görüldüğü üzere burada hukuki nitelendirmeden çok hareket, yön ve temas noktası anlatılmaktadır.
“Kusur Bendedir” Yazmak Gerekir mi?
Hayır. Sürücünün tutanak üzerine “kusur tamamen bendedir”, “ben suçluyum” veya “karşı taraf yüzde yüz haklıdır” şeklinde ifadeler yazması zorunlu değildir.
Kusur oranının belirlenmesi sürücünün tek başına yaptığı hukuki değerlendirmeyle sonuçlanmaz. Sigorta şirketleri tutanağı, kaza krokisini, fotoğrafları ve ilgili trafik kurallarını birlikte değerlendirmektedir.
Bu nedenle sürücünün yapması gereken, gerçek olayın oluş şeklini doğru ve eksiksiz anlatmaktır.
Karşı Tarafın Yazdığı Görüşe Katılmıyorsanız Ne Yapmalısınız?
Tutanağın iki tarafça imzalanması, mutlaka iki sürücünün olay hakkında birebir aynı cümleyi kurmasını gerektirmez. Form zaten sürücülere kendi görüşlerini yazabilecekleri ayrı alan sağlamaktadır.
Örneğin diğer sürücü “A aracı şerit değiştirdi” yazmış ancak siz kendi şeridinizde olduğunuzu düşünüyorsanız kendi bölümünüze açıkça:
“Şerit değişikliği yapmadım. Sağ şeritte düz şekilde ilerliyordum. B aracı sol şeritten sağ şeride geçerken aracımın sol yan kısmına temas etti.”
şeklinde kendi beyanınızı yazabilirsiniz.
Ancak tutanağın krokisi veya diğer bölümleri sizin kabul etmediğiniz şekilde hazırlanmışsa yalnızca kendi beyanınızı yazıp belgenin tamamını kontrol etmeden imzalamak doğru değildir.
İmzalamadan Önce Tutanakta Neler Kontrol Edilmeli?
İmza, kaza tutanağının en kritik aşamalarından biridir. Yüklediğiniz formda da bütün sürücülerin imzasının zorunlu olduğu ve imzalanmayan tutanakların geçersiz olduğu açıkça belirtilmektedir. Elektronik ortamda SBM tarafından sağlanan sistem üzerinden düzenlenen ve ekran üzerinden imzalanan tutanaklar da geçerli kabul edilmektedir.
İmzadan hemen önce şu şekilde bir son kontrol yapılabilir:
| Kontrol Edilecek Alan | Sorulacak Soru |
|---|---|
| Tarih ve saat | Doğru mu? |
| Kaza yeri | Açık ve anlaşılır mı? |
| Plakalar | Bir harf veya rakam hatası var mı? |
| Sürücü bilgileri | Doğru kişiye mi ait? |
| Sigorta bilgileri | Poliçe doğru mu? |
| İlk darbe yeri | Gerçek temas noktasını gösteriyor mu? |
| Kroki | Yönler ve araçlar doğru mu? |
| Sürücü görüşü | Söylemediğiniz bir ifade var mı? |
| Fotoğraflar | Olay yerini yeterince gösteriyor mu? |
| İmzalar | Bütün sürücüler imzaladı mı? |
Özellikle boş bırakılmış önemli alanların bulunduğu bir belgeyi imzalayıp karşı tarafa vermek risklidir. Form mümkün olduğunca tamamlandıktan sonra imzalanmalıdır.
İmzalanan Tutanak Sonradan Değiştirilebilir mi?
Taraflardan biri imzalanmış tutanağın üzerine daha sonra tek başına açıklama eklememeli, krokiyi değiştirmemeli veya işaretlemeleri değiştirmemelidir. Böyle bir müdahale belgenin güvenilirliği konusunda ciddi uyuşmazlık doğurabilir.
Bir maddi hata fark edilmişse mümkünse tarafların bilgisi ve mutabakatıyla düzeltilmeli; uyuşmazlık ortaya çıkmışsa sigorta şirketine mevcut tutanakla birlikte açıklayıcı ek bilgi ve belgeler sunulmalıdır.
Tutanağın üzerinde yer alan uyarıda da belgenin gerçeğe uygun şekilde düzenlenmesi gerektiği özellikle vurgulanmış ve gerçeğe aykırı tutanak düzenlenmesinin cezai sonuçlar doğurabileceği belirtilmiştir.
İkiden Fazla Araç Kazaya Karıştıysa Ne Yapılır?
Zincirleme kazalarda veya üç ve daha fazla aracın karıştığı olaylarda tek formun yeterli olmaması mümkündür. Bu durumda birden fazla tutanak kullanılabilir.
Ancak yüklediğiniz tutanağın açıklama bölümünde önemli bir ayrıntı bulunmaktadır: Birden fazla form kullanılıyorsa her bir formun kazaya karışan bütün ilgili sürücüler tarafından imzalanması gerekir.
Özellikle üç araçlı kazada yalnızca A-B ve B-C arasında iki ayrı ve birbirinden kopuk belge hazırlanması, kazanın bütününün anlaşılmasını güçleştirebilir. Krokilerin ve açıklamaların birbirleriyle tutarlı olması gerekir.
Kağıt Tutanak Yerine Telefonla Kaza Tespit Tutanağı Tutulabilir mi?
Evet. Kaza tespit tutanağı artık yalnızca basılı kağıt form üzerinden düzenlenmemektedir.
SBM tarafından sunulan Mobil Kaza Tutanağı, güncel olarak Sigortam360 mobil uygulaması içinde kullanılabilmektedir. Uygulama e-Devlet ile giriş, otomatik konum bilgisi, kaza fotoğraflarının ve isteğe bağlı videonun eklenmesi, kaza senaryosunun çizilmesi ve tarafların kare kod üzerinden eşleştirilmesi gibi imkanlar sağlamaktadır. Tarafların onaylarının tamamlanmasıyla elektronik tutanak oluşturulmaktadır.
Yüklediğiniz güncel tutanak açıklamasında da kağıt form yerine Sigortam360 mobil uygulamasının kullanılarak tutanağın daha hızlı oluşturulabileceği belirtilmektedir.
Elektronik tutanak özellikle kağıt form bulunmaması, kalem olmaması veya poliçe bilgilerinin elle yazılmasının zor olduğu durumlarda kullanım kolaylığı sağlayabilir. Ancak elektronik sistem kullanılması, olay yerinin yeterince fotoğraflanması ve sürücünün tutanağı onaylamadan önce içeriğini kontrol etmesi gerekliliğini ortadan kaldırmaz.
Araçlar Kaza Yerinden Çekildikten Sonra Tutanak Tutulabilir mi?
Yalnız maddi hasarlı ve anlaşmalı tutanak düzenlenmesine uygun bir kazada, olay yeri yeterince fotoğraflandıktan sonra araçların trafiği tehlikeye düşürmeyecek veya engellemeyecek güvenli bir alana çekilmesi ve tutanağın orada tamamlanması mümkündür.
Nitekim gerek yüklediğiniz formda gerek 2017/18 sayılı Genelgede, tarafların anlaşması halinde mümkün olduğu ölçüde olay yeri fotoğraflarının alınmasının ardından trafik akışının engellenmemesi amacıyla araçların taşıt yolu dışına çıkarılabileceği belirtilmektedir.
Burada kritik nokta fotoğraf çekmeden araçları hemen yerinden oynatmamaktır. Çünkü sonradan iki sürücünün farklı anlatımlarda bulunması halinde araçların çarpışma sonrası konumunu gösteren kayıt artık elde edilemeyebilir.
Kaza Tespit Tutanağını Kim Sigorta Şirketine Gönderir?
Kağıt tutanak düzenlendiğinde tutanak ve olay yeri fotoğrafları ilgili sigorta şirketine ulaştırılmalıdır. Hasarın niteliğine göre trafik sigortası veya kasko kapsamında hasar ihbarı yapılabilir.
2017/18 sayılı Genelgeye göre başvuruyu alan sigorta şirketi, tutanak ve ilgili bilgileri en geç takip eden iş günü sonuna kadar SBM sistemine iletir. Elektronik ortamda Mobil Kaza Tutanağı ile oluşturulan tutanak ise doğrudan sisteme aktarılabilmektedir.
Tutanağın düzenlenmiş olması tek başına aracın onarımının veya değer kaybının otomatik olarak ödeneceği anlamına gelmez. Bundan sonraki aşamada hasar dosyasının açılması, kusur değerlendirmesi ve zarar kalemlerinin incelenmesi gündeme gelir.
Kaza Tespit Tutanağından Sonra Kusur Oranı Nasıl Belirlenir?
Kazaya karışan sürücülerin kendi aralarında tutanak düzenlemesi sonrasında kusur oranı doğrudan tutanak üzerinde belirlenmez.
Sigorta şirketleri kendilerine ulaştırılan tutanak, fotoğraflar, kroki ve diğer belgeler üzerinden sorumluluk değerlendirmesi yapar. SBM açıklamasına göre tutanağın sisteme girişinden sonra sigorta şirketleri değerlendirmelerini gerçekleştirir ve sorumluluk oranları %0, %50 veya %100 şeklinde belirlenir. Sigorta şirketleri aynı değerlendirmede birleşirse dosya bu şekilde sonuçlandırılır. Farklı değerlendirme yapılması halinde dosya Kaza Kusur Değerlendirme Komisyonuna gönderilir.
Bu nedenle tutanağın birkaç dakikada doldurulan önemsiz bir formalite olarak görülmemesi gerekir. Bir kavşağın çizilmemesi, aracın yönünün gösterilmemesi, ilk darbe noktasının yanlış işaretlenmesi veya olay yeri fotoğraflarının alınmaması daha sonra kusur değerlendirmesini doğrudan etkileyebilir.
Kusur Oranına İtiraz Edilebilir mi?
Evet. Kusur oranının belirlenmiş olması her durumda uyuşmazlığın sona erdiği anlamına gelmez.
SBM’nin güncel açıklamasına göre sigorta şirketlerinin aynı kusur değerlendirmesinde birleşmesi halinde sigortalı, sorumluluk oranının kendisine bildirilmesinden itibaren bir defaya mahsus olmak üzere 5 iş günü içerisinde, değerlendirmeyi etkileyebilecek yeni bilgi veya belge sunmak suretiyle sigorta şirketinden yeniden değerlendirme isteyebilir. Uyuşmazlığın devam ettiği durumlarda Sigorta Tahkim Komisyonu ve özel hukuk yollarının gündeme gelmesi mümkündür.
İtiraz bakımından yalnızca “ben kusurlu değilim” denilmesi genellikle yeterli değildir. Değerlendirmeyi değiştirebilecek nitelikte delil ortaya konulması önemlidir. Olay yeri fotoğrafları, farklı açıdan çekilmiş görüntüler, araç kamerası kayıtları, işyeri veya belediye kameraları, trafik levhalarını gösteren görüntüler, tanık beyanları veya ilk tutanakta yeterince anlaşılamayan yol yapısını açıklayan belgeler bu açıdan önem taşıyabilir.
Bu nedenle kamera kaydı bulunabileceği düşünülen kazalarda kayıtların uzun süre bekletilmeden araştırılması özellikle önemlidir.
Trafik Kaza Tespit Tutanağında En Sık Yapılan Hatalar
| Yapılan Hata | Muhtemel Sonuç |
|---|---|
| Araçları fotoğraf çekmeden kaldırmak | Kaza konumu ispatlanamayabilir |
| Yalnızca hasarlı parçayı fotoğraflamak | Yol ve araç konumu değerlendirilemez |
| Krokiye yön oku koymamak | Araçların nasıl hareket ettiği belirsiz kalır |
| Cadde veya sokakları göstermemek | Geçiş yönü anlaşılamayabilir |
| İlk darbe yerini yanlış göstermek | Hasar ile kaza anlatımı çelişebilir |
| “Karşı taraf suçludur” demekle yetinmek | Kazanın fiziksel oluşu açıklanmamış olur |
| Olayla ilgisiz kutuları işaretlemek | Sürücünün kendi beyanıyla çelişki oluşabilir |
| Karşı tarafın hazırladığı tutanağı okumadan imzalamak | Kabul edilmeyen anlatımların altında imza bulunabilir |
| Eksik imzayla ayrılmak | Tutanak işleme alınmayabilir |
| Kamera kayıtlarını araştırmamak | Sonradan ulaşılabilecek önemli deliller kaybolabilir |
| Tutanak ve fotoğrafların kopyasını almamak | Hasar ve itiraz süreci zorlaşabilir |
| Tutanak üzerinde sonradan tek taraflı değişiklik yapmak | Belgenin güvenilirliği tartışmalı hale gelebilir |
Tutanak Tutarken Hatırlanması Gereken En Önemli Kural
Trafik kaza tespit tutanağı düzenlerken sürücünün temel amacı karşı tarafı ikna etmek veya olay yerinde kimin kusurlu olduğunu tartışarak sonuçlandırmak değildir. Asıl amaç, kazayı hiç görmemiş bir kişinin daha sonra yalnızca tutanak, kroki ve fotoğraflara baktığında kazanın nasıl gerçekleşmiş olabileceğini anlayabileceği bir kayıt oluşturmaktır.
Bu nedenle iyi bir tutanak şu üç sorunun cevabını açıkça vermelidir:
Araçlar kazadan önce nerede ve hangi yönde ilerliyordu?
Çarpışma nerede ve hangi hareket sırasında meydana geldi?
Araçların ilk temas noktaları neresiydi?
Bu üç sorunun cevabı kroki, fotoğraf ve sürücü beyanıyla birbirini doğruluyorsa tutanak büyük ölçüde işlevini yerine getirmiş olacaktır.
Trafik Kazası Sonrasında Tutanak Neden Bu Kadar Önemlidir?
Maddi hasarlı trafik kazası tespit tutanağı yalnızca sigorta şirketine verilmek üzere düzenlenen basit bir kağıt değildir. Kazanın ardından araç onarım bedeli, trafik sigortası ödemesi, kasko hasarı, değer kaybı, ikame araç veya araç mahrumiyeti gibi farklı uyuşmazlıkların ortaya çıkması mümkündür. Bu uyuşmazlıklarda kazanın gerçekleşme biçimi ve tarafların kusur durumu temel meselelerden biri haline gelir.
Örneğin sürücünün kendi şeridinde ilerlediğini gösteren açık bir fotoğraf ve kroki mevcutken olayın değerlendirilmesi ile yalnızca “karşı taraf bana çarptı” şeklindeki iki cümlelik bir tutanak üzerinden yapılacak değerlendirme aynı değildir.
Bu nedenle trafik kazasının üzerinden haftalar geçtikten sonra “aslında araç şuradaydı”, “orada bir yol ver levhası vardı” veya “karşı araç diğer şeritten geldi” şeklindeki açıklamaları ispatlamaya çalışmak yerine, bu ayrıntıların mümkün olduğu ölçüde kaza anında kayıt altına alınması gerekir.
Sonuç: Trafik Kaza Tespit Tutanağı Nasıl Tutulmalı?
Trafik kaza tespit tutanağı hazırlanırken ilk olarak kazanın anlaşmalı tutanak düzenlenmesine uygun olup olmadığı kontrol edilmelidir. Yaralanma veya ölüm bulunması, sürücü belgesi ya da zorunlu trafik sigortasıyla ilgili eksiklik, alkol veya uyuşturucu şüphesi, kamu malının ya da üçüncü kişilere ait eşyanın zarar görmesi gibi durumlarda anlaşmalı maddi hasarlı kaza tutanağıyla yetinilmemelidir.
Anlaşmalı tutanağa uygun bir kaza söz konusuysa, güvenlik şartları dikkate alınarak araçlar hareket ettirilmeden önce olay yeri mümkün olduğunca ayrıntılı biçimde fotoğraflanmalıdır. Ardından araç ve sürücü bilgileri eksiksiz yazılmalı; kaza krokisinde yollar, şeritler, araçların yönleri ve çarpışma noktası açıkça gösterilmeli; ilk darbe noktası doğru işaretlenmeli ve sürücü görüşleri yorumdan çok somut olay anlatımı şeklinde kaleme alınmalıdır.
Tutanağın sonunda bütün sürücülerin imzalarının bulunması gerekir. İmzalamadan önce özellikle kroki, sürücü görüşleri, plakalar ve ilk darbe noktaları yeniden kontrol edilmelidir. Daha sonra tutanak ile olay yeri fotoğrafları sigorta sürecinde kullanılmak üzere muhafaza edilmeli; belirlenen kusur oranının olayın gerçek oluşuyla bağdaşmadığı düşünülüyorsa itiraz süresi geçirilmeden mevcut ek delillerle birlikte gerekli başvurular yapılmalıdır.
Kısacası trafik kazasından sonra birkaç dakika daha dikkatli davranılarak hazırlanan açık, gerçeğe uygun, fotoğraflarla desteklenmiş ve eksiksiz bir kaza tespit tutanağı, daha sonra aylarca sürebilecek bir kusur ve tazminat uyuşmazlığında en önemli belgelerden biri haline gelebilir.